De diefstal van metalen, vooral van koper, is de laatste jaren enorm toegenomen. Van speeltoestellen en monumentale hekken tot bliksemafleiders en bekabeling. Ook het spoor heeft last van dit maatschappelijk fenomeen. Het is uitermate lastig om de 7000 kilometer spoor in Nederland volledig beveiligen tegen diefstal. Ook de nog steeds hoge prijs voor koper maakt diefstal, ook op het spoor, aantrekkelijk.  

In 2012 waren er op het spoor 366 koperdiefstal (inclusief pogingen tot). De storingen leverden forse hinder op voor de reizigers, in totaal 247 uur aan vertraging. Het goede nieuws is dat het aantal diefstallen ten opzichte van 2011 met 30 procent fors is gedaald en ook de hinder die reizigers ondervonden significant is afgenomen. Het aantal koperdiefstallen is 2012 op het niveau van 2010 beland, terwijl de prijs voor koper nog steeds hoog is. De aanpak van koperdiefstal werpt dus zijn vruchten af. Elke koperdiefstal  is er echter een te veel en daarom spannen we ons maximaal in voor verdere afname van het aantal diefstallen. 

Stapvoets rijden

Behalve treinreizigers hebben ook weggebruikers last van koperdiefstal. Als er bepaalde onderdelen van het spoor worden gestolen, treedt automatisch de beveiliging in werking en dalen de overwegbomen. Vaak zorgt de politie er dan voor dat weggebruikers de overweg veilig kunnen passeren. Maar als er ondanks de storing toch treinverkeer mogelijk is, kan het langer duren voor de overweg vrij is voor het wegverkeer omdat de treinen dan stapvoets moeten rijden. 

Koperdiefstal kost ProRail, en daarmee de samenleving, ook veel geld. In 2011 en 2010 ging het per jaar om ruim 13 miljoen euro aan directe materieel- en herstelkosten en diefstal tijdens bouwprojecten, maar exclusief de maatschappelijk kosten van bijvoorbeeld vertragingen. In 2012 lagen de herstelkosten en de kosten voor het nemen van maatregelen op ruim vijf en een half miljoen euro.

ProRail doet veel om koperdiefstal aan te pakken. We plaatsen kilometers hekwerk, zetten camera’s in en onze bevoegde opsporingsambtenaren(BOA's) en particuliere beveiligers surveilleren dag en nacht. Sinds kort zetten we ook ‘struikelmatten’ bij overwegen in, waardoor de plekken waar ze liggen onbegaanbaar worden. 

ProRail kan het probleem van de koperdiefstal niet alleen oplossen. Het is onmogelijk om de ruim 7000 kilometer spoor helemaal te bewaken en af te schermen met hekken. Overigens nemen we op plekken waar we maatregelen nemen een daling van diefstallen waar, maar lijken de diefstallen zich te verplaatsen naar andere locaties. Daarom hebben we politie en justitie gevraagd de opsporing van koperdieven hoge prioriteit te geven.

Actie Koperslag

Om koperdiefstal samen succesvol aan te kunnen pakken heeft minister Opstelten van Veiligheid en Justitie in juni 2011 de actie Koperslag gelanceerd. De politie, het Openbaar Ministerie, de Metaal Recycling Federatie en ProRail hebben daarvoor tien acties geformuleerd zoals extra inzet van politie en een registratie- en identificatieplicht bij de handel in koper. Tevens willen we dat de aard en omvang van de schade voortaan meetelt bij het formuleren van de strafeis. Inmiddels is er een legitimatieplicht voor het inleveren van koper ingevoerd bij de bij MRF aangesloten bedrijven.

Om de pakkans te vergroten, heeft ProRail de spooraannemers die voor ProRail werken en de omwonenden van het spoor gevraagd om alert te zijn op verdachte situaties. Zij spelen een belangrijke rol bij de bestrijding van koperdiefstal. Mede door hun oplettendheid heeft de politie al meerdere keren koperdieven kunnen arresteren.

ProRail betrekt omwonenden actief bij de bestrijding van koperdiefstal. Sinds de zomer van 2011 viel bij bijna op zestig duizend huishoudens een brief in de bus waarin ProRail vraagt om extra alert te zijn op verdachte omstandigheden en bij onraad direct het alarmnummer van de politie te bellen. Het gaat dan om auto’s die op een ongebruikelijke plek of tijdstip bij het spoor staan of personen die zich verdacht gedragen of ‘s nachts langs het spoor lopen.

Ondanks alle maatregelen blijft koperdiefstal een fors probleem, zowel in Nederland als in Europa. ProRail spant zich maximaal in om de overlast van dit maatschappelijke probleem voor het spoor tot een minimum te beperken, maar overlast voor reizigers en weggebruikers is helaas niet helemaal uit te sluiten.

Ook spoorwegen in andere landen hebben last van koperdiefstal. Soms worden zelfs complete spoorbruggen meegenomen. De Europese vereniging van infrastructuurmanagers (EIM) waar ProRail lid van is, heeft hierover een persbericht (pdf) verstuurd. 

Heeft u zelf tips of aanwijzingen voor de politie die verband kunnen houden met mogelijke koperdiefstal? Bel dan naar 0900-8844 of anoniem naar 0800-7000.