Wettelijk kader

Sinds begin jaren '90 probeert de EU de marktwerking op de Europese spoornetwerken te vergroten. Onder meer door een scheiding in te voeren tussen de exploitatie van het spoor en de vervoersdiensten. Hiervoor zijn door 'Brussel' richtlijnen opgesteld. Aan de nationale overheden de taak om deze te verankeren in nieuwe wetgeving. In Nederland gebeurt dat in de nieuwe Spoorwegwet die vanaf 2005 van kracht is. Daarin is het spoor niet meer onlosmakelijk met één partij – de vervoerder – verbonden, maar werken de verschillende partijen nauw samen. Denk daarbij aan ProRail, overheid en vervoerders. 

Samenwerking: 'ínstitutionele driehoek'

De samenwerking staat bekend als de 'institutionele driehoek'. Het ministerie van Verkeer en Waterstaat treedt hierin op als concessieverlener. De minister verleent vervoersconcessies aan personenvervoerders en een beheerconcessie aan ProRail (1 januari 2005, PDF-document, 680kB. Om te downloaden: Rechtermuisknop > Doel opslaan als...). Klik hier voor per 1 mei 2007 gewijzigde beheerconcessie (integrale versie met wijzigingen) en hier voor het document met daarin alleen de wijzigingen. 

Goederenvervoer valt buiten de concessiesystematiek en vindt plaats op basis van een vergunningensysteem. De afspraken binnen de institutionele driehoek vormen uiteindelijk de basis van een betrouwbaar spoorsysteem.

AMvB's, KB'en en MR'en

De inhoud van de Spoorwegwet is beperkt. De wet bestaat voornamelijk uit richtlijnen die zijn voorgeschreven door de EU. Voor punten in de wet die nader kunnen of moeten worden uitgewerkt, zijn er aanvullende besluiten, zoals Algemene Maatregelen van Bestuur (AMvB's) en Ministeriële Regelingen. Zo is in een AMvB bijvoorbeeld de regeling voor de capaciteitsverdeling tussen de gebruikers van het spoor vastgelegd: hoe is die tussen goederen- en personenvervoerders, en welke treinen hebben voorrang in spits- en in daluren? Daarnaast zijn er Ministeriële Regelingen.  

Een overzicht van al deze wettelijke richtlijnen, aanvullende besluiten en regelingen, vindt u overzichtelijk geplaatst op de website van de Inspectie Verkeer & Waterstaat (IVW).