Een tastbare herinnering aan de oorlog

Het stationsgebouw van Vught schuift ruim 13 meter op om plaats te maken voor de verdiepte ligging van het spoor. In deze vierdelige serie kijken we vanuit verschillende perspectieven naar dit monumentale pand. Voor historicus en oud-voorzitter van het Vughts Museum Henk Smeets is het belangrijk dat het stationsgebouw, inclusief de kelder behouden blijft. “In de moderne tijd komt iets pas tot leven als je het kunt zien.”

“Het station Vught is altijd de verbinding met de wereld geweest. Al is daar door de Nederlandse Spoorwegen wisselend over gedacht: in het begin van de 20e eeuw werd station Vught twee jaar lang gesloten”, vertelt Henk. Het station kreeg een beladen betekenis, toen de Duitse bezetter het in 1940 weer in gebruik nam. “Vught had het enige formele SS-concentratiekamp in West-Europa, buiten nazi-Duitsland. Veel gevangenen kwamen via het station het dorp binnen, of werden vanaf daar verder vervoerd. Daardoor is het station een tastbare herinnering aan de oorlog.” En tastbare herinneringen zijn belangrijk volgens de historicus. “In de moderne tijd komt iets pas tot leven als je het kunt zien.”

Moedige stationschef

De kelder van het stationsgebouw speelde in de oorlog een significante rol. Henk: “Toenmalig stationschef Willem Jooren woonde met zijn gezin boven in het gebouw. Op de begane grond waren wachtruimtes en beneden in de kelder was opslagruimte. En juist die kelder werd tijdens de oorlog onderdeel van moedige reddingspogingen. De stationschef zou slachtoffers via een luik uit het zicht van de Duitse bewaking hebben gebracht, waarna zij in het donker via het rangeerterrein konden ontsnappen. In Boxtel werden zij opgevangen door andere verzetsstrijders.”

Ook zette Jooren bewust kinderen op de verkeerde trein. In plaats van in de trein richting Den Bosch, waarna ze naar Kamp Westerbork vervoerd zouden worden, zette hij ze in de trein naar Eindhoven. “Moedig, want hij nam niet alleen een groot risico voor zichzelf, maar ook voor zijn gezin. Jooren sprak er later nauwelijks over, maar werd na zijn dood geëerd voor zijn verzetswerk.”

Zo dicht mogelijk op oude plek

Naast het stationsgebouw, draagt ook de omgeving van het station geschiedenis, weet Henk. “Het Versterplein, achter het station, was een verzamelplek voor gevangenen die naar het kamp moesten lopen. Op het perron wachtten mensen op transport en tegenover het station lag het stationskoffiehuis. Hier gaf Eelkje Timmenga berichten, voedsel en spullen door aan gevangenen en hun familie.”

Daarnaast ligt langs het spoor het Aronsohnpad, vernoemd naar Johanna Aronsohn. Zij was een Joodse arts die vrijwillig met kindertransporten meeging om kinderen zonder ouders bij te staan. Voor Henk is het daarom belangrijk dat ProRail bij de verbouwing oog heeft gehad voor deze historische betekenis. “Het stationsgebouw wordt verplaatst, maar blijft zo dicht mogelijk bij zijn oude plek. De kelder gaat mee. Een plek waar zoveel levens, verhalen en herinneringen samenkomen.”