Zo verschuif je een rijksmonument

Het stationsgebouw van Vught schuift ruim 13 meter op om plaats te maken voor de verdiepte ligging van het spoor. In deze vierdelige serie kijken we vanuit verschillende perspectieven naar dit rijksmonument. Ditmaal: het technische aspect. Want hoe verplaats je een heel stationsgebouw? “De kunst zit ‘m in de voorzichtigheid.”

Aan de lat

Ben Helderop is hoofduitvoerder bij de Alliantie Vught Verdiept (AVV), een samenwerking tussen ProRail en aannemers Boskalis en Van Hattum en Blankevoort. De AVV legt het verdiepte spoor in Vught aan. Ook voor de verplaatsing van het stationsgebouw staat Ben aan de lat. “Ik heb in mijn werk al veel objecten verplaatst, zoals viaducten en bruggen. Maar nog nooit een rijksmonument.”

Voorbereiding

Aan zo’n operatie gaat veel voorbereiding vooraf. Een belangrijke stap was onderzoeken in welke staat het pand verkeert. “Een gebouw kan ook in zo’n slechte staat zijn dat verplaatsen technisch haast niet mogelijk is”, vertelt Ben. “Maar station Vught bleek, zeker voor een gebouw uit 1868, in goede staat.”

Samen met onderaannemer Bresser, die de complete verplaatsing heeft voorbereid én uitvoert, werd een plan gemaakt. Oorspronkelijk was het idee om het gebouw zonder kelder te verplaatsen, maar uiteindelijk bleek het mogelijk om de kelder mee te nemen. “Dat is, vanwege de historische waarde, een grote plus in het hele verhaal.” Meer zien van de voorbereiding? Bekijk deze video.

Rollend naar een nieuwe plek

De voorbereidingen op de verplaatsing zijn in volle gang. Het stationsgebouw is eerst vrij gegraven. Daarna is de monumentale vloer in het gebouw zorgvuldig verwijderd en is tot onder de fundering gegraven. Onder het pand komen acht rolbanen, richting de nieuwe locatie.

In de kelder is een nieuwe, constructieve vloer aangelegd, die dienstdoet als een soort dienblad. In die vloer zitten openingen voor hefvijzels: sterke hefpunten waarmee het gebouw straks ongeveer 80 centimeter omhoog wordt gebracht. Daarna zakt het gebouw op de rolbanen. Door middel van duwvijzels wordt het gebouw vervolgens gecontroleerd 13,6 meter naar het oosten geduwd. “Het gehele pand rolt tijdens de verplaatsing op rollers over de rolbanen. Dit zijn kleine ‘wagentjes’ van nog geen 25 centimeter lang. Dat vind ik nog het meest bijzondere.”

Op de nieuwe plek wordt het gebouw weer neergelaten. “Dat gebeurt op de al aangebrachte fundering van palen in de grond. De rolbanen halen we weg en via openingen in de vloer verbinden we het pand constructief met de palen. Dit gebeurt in de weken na aan het verplaatsen.” Het verschuiven zelf duurt naar verwachting zo’n acht uur. “Binnen een dag staat hij op z’n plek.” 

Scheuren

De moeilijkheid? Die zit niet zozeer in de verplaatsingstechniek, maar in de leeftijd van het pand. “Het is een gebouw uit 1868 en oude gebouwen hebben neiging tot scheuren. Daarom verplaatsen we het station zo stabiel mogelijk. De kunst zit ‘m in de voorzichtigheid. Tijdens de verplaatsing wordt het pand continu gecontroleerd. Wijkt er iets af? Dan gaat alles on hold en sturen we bij waar nodig. Daarna gaat de verplaatsing verder.” Vooraf zijn alle scheuren in kaart gebracht. “Dankzij meetapparatuur weten we dat het pand stabiel is. Dat is een goed teken.”