Hitte op het spoor

De zomerzon schijnt met alle kracht op het Nederlandse landschap. Dat doet iets met het spoor. Treinen rijden, reizigers stappen in en uit, maar achter die vanzelfsprekendheid schuilt een ander verhaal. Want zodra de temperatuur oploopt, neemt de spanning toe. Het systeem zucht. Lees in dit achtergrondverhaal wat ProRail dan doet.

De kern

De kern van dit verhaal zit in het materiaal waarop alles rust: staal. Staal lijkt onverwoestbaar, maar reageert gevoelig op temperatuurverschillen. Naarmate de zon ze opwarmt, zetten de spoorstaven uit. Omdat ze nauwelijks ruimte hebben om die extra lengte kwijt te kunnen, ontstaat er spanning. Wordt die te groot, dan kan het spoor zich vervormen en zelfs kromtrekken - een zogeheten spoorspatting. Het is een zeldzaam maar serieus fenomeen en het kan het treinverkeer ontregelen. Maar vaker zorgt het uitzetten voor een zogeheten sectiestoring: spoorstaven komen dan in contact met andere spoorstaven of een volgend stukje spoor (een sectie). Dat is de meest voorkomende storing bij extreme hitte. In de reisplanner zie je dan ‘sein- en wisselstoring’ staan. 

Het zijn niet alleen de spoorstaven die lijden onder de hitte. Langs het spoor bevindt zich een fijnmazig netwerk van technische installaties die ervoor zorgen dat treinen veilig en op tijd rijden. Seinen, wissels en elektronische systemen functioneren optimaal binnen bepaalde temperatuurgrenzen. Wanneer die grenzen worden overschreden, kunnen systemen ontregeld raken. Relaiskasten en computerruimtes warmen op, met storingen als mogelijk gevolg. De kans op vertragingen wordt groter.

Keten van factoren

Op sommige plekken wringt het bij hitte meer dan op andere. Op een spoorbrug bijvoorbeeld. Dat is een extra kwetsbare schakel. Door de constructie - vaak van metaal en meestal ligt het op een plek die minder beschut is tegen de zon - loopt de temperatuur hier nog hoger op. Metalen onderdelen zetten uit, wat problemen kan geven bij het openen en sluiten van een beweegbare brug. Tegelijk kan ook het systeem dat deze bewegingen aanstuurt verstoord raken. Het maakt een brug tot een gevoelig punt als de thermometer oploopt.

En dan zijn er nog de indirecte effecten van langdurig warm weer. Droogte bijvoorbeeld. Dat kan ervoor zorgen dat de grond onder het spoor uitdroogt en scheurt, wat de stabiliteit aantast en verzakkingen kan veroorzaken. En waar het gras langs het spoor dor en droog wordt, ligt het risico op berm- en bielsbranden op de loer. Zo ontstaat een keten van factoren die elkaar versterken en het spoor extra kwetsbaar maken.

Op volle toeren

Om deze uitdagingen het hoofd te bieden, draait onze organisatie op volle toeren. Onze aannemers voeren extra inspecties uit - zogenaamde hitteschouwen - waarbij het netwerk nauwgezet wordt gecontroleerd op risicoplekken. Het doel is helder: problemen vroeg signaleren en ingrijpen voordat ze escaleren. Ook de technische installaties krijgen extra aandacht. Koeling, controles en preventief onderhoud moeten ervoor zorgen dat systemen blijven functioneren onder zware omstandigheden.

Ondanks alle mogelijke gevolgen van extreem zomers weer, blijft één uitgangspunt overeind: het treinverkeer moet zo veel mogelijk veilig blijven rijden. Grote aanpassingen in de dienstregeling worden alleen gedaan als het echt niet anders kan. Achter de schermen wordt het spoor voortdurend in de gaten gehouden, zodat er snel kan worden ingegrepen wanneer dat nodig is.