Liesbeth kleurt het verleden in

De visie van Bureau Spoorbouwmeester is helder: spoorerfgoed moet zorgvuldig worden behouden en versterkt. Zo ook bij de perronkappen van station Den Haag Hollands Spoor, die een prachtig nieuw kleurtje krijgen. Adviseur Liesbeth Boeter aan het woord.

Van zwart-wit naar rijke kleuren

Het station maakt deel uit van ‘de Collectie’, een serie van 50 bijzondere stations. Hiervoor heeft Bureau Spoorbouwmeester, dat NS en ProRail adviseert over ruimtelijke opgaven rond het spoor,  waardenstellingen laten maken, vertelt Liesbeth. “Spoorerfgoed is een onderdeel van onze geschiedenis. Dat willen we koesteren. Daarom krijgt dit markante station, een ontwerp van Margadant en gebouwd in 1891, een opknapbeurt. Daarbij keren oorspronkelijke kleuren van de perronkappen terug.”

De oudste stalen onderdelen waren ooit bruin en later groen, maar werden bij eerdere renovaties zwart-wit geschilderd. Liesbeth: “Het was vanaf de jaren zestig een rage om alles wat neutraler zwart-wit te schilderen. Zo zagen de stations er wat moderner uit en misschien was het ook wat praktischer qua onderhoud. Bovendien was na verloop van tijd het hout (waarschijnlijk met transparante vernislaag) in het dak helemaal zwart geworden dankzij de stoomtreinen. Dus fris en wit maken was toen wel logisch.”

Terug naar de toekomst

Maar decennia later is het tijd voor iets anders. De kleurenrijkdom verdiende een comeback, vonden Liesbeth en collega’s. Samen met Ruland Architecten en Stichting Restauratie Atelier Limburg (SRAL) werd onderzocht welke kleuren de kappen in het verleden hadden. Op basis daarvan bepaalden Bureau Spoorbouwmeester en Ruland welke kleuren passend zouden zijn in het monument. Samen met de gemeente is gekozen welke tinten bruin en groen het beste passen.

Architect Marloes van Zelst van Ruland Architecten vertelt iets meer over deze methode. “De perronkappen hebben een grenenhouten dakbeschot. Dit was oorspronkelijk alleen met een transparante laag bewerkt. Als je wil teruggaan naar hout, moet je veel schuren en vervangen, want sommige delen zijn later vervangen met mogelijk een andere houtsoort. Dat levert veel kleurverschil op, daarom is gekozen voor de huidige houttint”, vertelt Marloes. “En vroeger mengde men de verf met de hand. Dat kon over de lengte van de kap dan nog wel eens een beetje afwijken. Nu is voor één tint gekozen.”

Onder de microscoop

Het is een taak die Marloes vaker doet: “Wij begeleiden voor meerdere projecten kleurhistorisch onderzoek. SRAL doet het daadwerkelijke speurwerk in de kappen en wij komen dan in beeld voor de interpretatie”, vertelt ze. “Je speurt en analyseert in feite de kleurpigmenten. Als je de schilfertjes verf onder de microscoop legt zijn deze in de verflaagjes te zien (zie foto). SRAL vond in het laboratorium uiteindelijk een donkerdere kleur groen dan wat bij de perronkappen gevonden is.” In een zogenaamde kleurentrap of stratigrafie is precies te zien welke kleuren er allemaal gevonden zijn: onder meer wit, zwart, groen, bruin en menie.

Vervolgens werd op een deel van een perronkap een aantal mogelijke combinaties van net verschillende tinten groen en bruin geprobeerd, tot de ideale combinatie gevonden werd. “Net zoals dat het zwart-witte paste bij het tijdsbeeld, gaan we met deze nieuwe kleur ook weer mee met de tijd, van waardering voor erfgoed.”

Respect voor spoorerfgoed

Liesbeth is blij met de uiteindelijke keuze voor deze groen- en bruinkleuren. “Niet altijd is het terugbrengen van oorspronkelijke kleuren een goed idee. Soms is het kitscherig of historiserend,” vindt Liesbeth. ‘’Het is ook altijd een ontwerpvraagstuk: wat is passend bij het station. Maar in dit geval benadrukt het juist de verfijning van de oorspronkelijke architectuur. Het sluit aan bij de rest van het station, dat ook kleurrijk is. Kijk alleen al naar het glas in lood en de bakstenen gebouwen.”

Bureau Spoorbouwmeester wordt op veel projecten van ProRail en NS ingezet als adviseur. Met ervaring in architectuur, stedenbouw en restauratie op stations zetten Liesbeth en collega’s zich in voor behoud van spoorerfgoed. Samen met NS en ProRail werkt Bureau Spoorbouwmeester aan zorgvuldige restauratie en renovatie van stationsgebouwen. “In de jaren 60 en 70 werd veel gesloopt, maar daarna sloeg dat om en kwam er waardering voor stations met cultuurhistorische waarden. En reizigers waarderen dat ook. Monumentale stations worden vaak hoog beoordeeld.” Dankzij dit oog voor detail en respect voor het kleurrijke verleden krijgen de perronkappen van Den Haag HS hun oorspronkelijke karakter weer terug. Een verrijking van het nu al prachtige station en hopelijk gaan de reizigers dat ook zo zien.