Nu samen verbeteren

De komende jaren wordt het huidige treinbeveiligingssysteem ATB vervangen door ERTMS: het European Rail Traffic Management System. Dit digitale systeem is de Europese standaard voor treinbeveiliging en vormt de basis voor het spoor van de toekomst. Om te zorgen dat het systeem in de dagelijkse praktijk betrouwbaar functioneert, is het sectorteam Ketenbeheer ERTMS opgezet. In dit samenwerkingsverband werken spoorpartijen gezamenlijk aan inzicht, prestaties en structurele verbeteringen van ERTMS.

Serieus signaal

Gemiddeld stranden er op de Betuweroute dagelijks één tot drie treinen door ERTMS-gerelateerde oorzaken. Dat is niet alleen vervelend voor goederenvervoerders, het vormt ook een serieus signaal richting de verdere uitrol van ERTMS in Nederland. “Als we deze knelpunten niet samen opgelost krijgen, hebben we een groot probleem bij de rest van de invoering”, vertelt manager Ketenbeheer ERTMS Elizabet de Graaf. In een ander interview licht Freek Hilkemeijer, van SBB Cargo International, toe waarom hij het belangrijk vindt om hier actief aan bij te dragen.

Niet vergaderen, maar werken

Begin 2025 startte het sectorteam Ketenbeheer op de Betuweroute daarom samen met goederenvervoerders en ProRail een nieuwe manier van samenwerken. Dit team stelt capaciteit beschikbaar en neemt het voortouw in de samenwerking met sectorpartijen. “Maar de kennis en ervaring van vervoerders, zoals van SBB Cargo International, zijn onmisbaar”, benadrukt Elizabet. “Juist omdat zij de dagelijkse praktijk kennen en de schakel vormen met andere ketenpartners.” Vanaf het begin was de insteek helder: niet vergaderen, maar werken. In maandelijkse werksessies staat de operatie centraal, met concrete ervaringen van buiten. “Daarom zit er een gemengde groep mensen aan tafel, van machinisten tot fleetmanagers en analisten. Dat helpt om vraagstukken vanuit meerdere perspectieven te bekijken.”

Het sectorteam richt zich op drie samenhangende doelen: gezamenlijk inzicht in de prestaties op de Betuweroute, heldere afspraken over samenwerking en informatiedeling bij het voorkomen van incidenten, en het gezamenlijk analyseren van structurele knelpunten om deze te vertalen naar gerichte verbetermaatregelen.

Andere taal

Een eerste belangrijke stap was het gezamenlijk inzichtelijk maken van de prestaties op de Betuweroute. Al snel bleek dat verstoringen zich vooral voordoen bij overgangen: van ATB naar ERTMS (bij Elst en Meteren), bij de grensovergang vanuit Duitsland, bij wisselingen tussen radioverbindingen en bij de aansluiting vanaf de Havenspoorlijn, waar ERTMS level 1 overgaat in level 2. “Niet alles is automatisch zichtbaar”, licht Elizabet toe. “Hoewel er binnen ERTMS veel data beschikbaar zijn, blijven problemen vóórdat een trein verbinding maakt vaak buiten beeld. Door deze blinde vlek in het ketenbeheer weg te nemen, kunnen we direct verbeteracties inzetten.”

Bovendien zijn gegevens versnipperd over systemen en partijen die niet altijd dezelfde taal spreken. “Daarom zetten we stappen door de ontwikkeling van een integrale database. Daarin verbinden we bijvoorbeeld prestatiegegevens binnen ProRail aan Europees geregistreerde locomotiefnummers. Vervolgens kunnen we veel concreter het gesprek voeren: heeft een bepaalde locomotief vaker verbindingsverlies? Dan kan een vervoerder of fleetmanager, samen met de onderhoudspartij, gericht actie ondernemen.”

Kennis breed toegankelijk maken

Elke vraag levert volgens Elizabet nieuwe inzichten op, en vaak weer nieuwe vragen. “Door praktijkervaring te combineren met data gaan we stapsgewijs steeds gerichter de samenwerking met andere partijen aan. De prestatie-inzichten vormen daarbij een onmisbare basis. In dat kader hebben we sinds kort ook oriënterende gesprekken met modemleveranciers.” Daarnaast wordt geëxperimenteerd met een kennisapp, waarin documentatie uit de hele keten wordt ontsloten. “Denk aan wijzigingen aan materieel of prestatie-informatie, die we toegankelijk maken voor verschillende gebruikers. Dat is niet alleen voor vervoerders fijn om te weten, maar ook voor fleetmanagers of analisten. Zo proberen we kennis die nu binnen afzonderlijke partijen beschikbaar is, door de hele keten toegankelijk te maken.”

De eerste stap om open te spreken over gestrande treinen, en oplossingen daarvoor, vraagt vertrouwen. Zeker in een sector waar de concurrentie groot is. Dat vertrouwen ontstaat niet vanzelf, beaamt Elizabet: “Daarvoor moet je onder meer doen wat je belooft. Initiatief nemen, bereikbaar zijn, investeren in de relatie. Niet alles via mail; vaak is een telefoontje effectiever. En niet alleen vanuit Utrecht, maar daar waar het gebeurt.” De sfeer in het samenwerkingsverband is volgens haar opvallend goed: open, scherp waar nodig, én met ruimte voor humor. “Vervoerders zoeken elkaar ook vaker onderling op en de dialoog is steeds gelijkwaardiger.”

Alleen samen oplossen

De knelpunten rond ERTMS spelen volgens Elizabet in de hele sector. “ERTMS introduceert een nieuw type beheer met knelpunten die we bij ATB niet kenden. De samenwerking op de Betuweroute maakt helder zichtbaar wat wel mogelijk is, en tegelijk hoe complex de keten is in dit deel van de spoorsector waar de marktwerking heel zichtbaar is." Zij benadrukt daarbij dat ketenbeheer geen tijdelijk project is. “Het vraagt om continu verbeteren, iets wat we als sector niet altijd vanzelf doen. Met een heldere programmasturing en betrokkenheid van lijnorganisaties borgen we verbeteringen op de lange termijn.”

Wat Elizabet hoopt? Dat de goederensector over een paar jaar met trots terugkijkt en zegt: we zijn ingestapt én we hebben invloed gepakt. “Veel vraagstukken ervaart ieder afzonderlijk, maar ze zijn alleen samen op te lossen. Door die samenwerking creëren we de antwoorden die nodig zijn om uiteindelijk een goed product op het spoor te realiseren.”