'We gaan zeker heilige huisjes tegenkomen'

Binnen het programma Ketenbeheer ERTMS werken ProRail en vervoerders samen aan een robuuster en beter presterend systeem. Een van die vervoerders is SBB Cargo International. We spraken met Freek Hilkemeijer, managing director in Nederland en al ruim 25 jaar actief in de spoorsector. Zijn centrale boodschap? “Een interoperabel, betrouwbaar, betaalbaar en toekomstbestendig spoorsysteem is alleen haalbaar als de hele keten samenwerkt aan de verdere implementatie van ERTMS.”  

Nieuwe fase

SBB Cargo International is al vanaf het begin betrokken bij het ketenbeheer. “Toen het programma startte, ben ik via RailGood aangehaakt”, vertelt Freek. RailGood is een samenwerkingsverband van private spoorondernemingen. Door kennis te delen en capaciteit en expertise slim te bundelen, werken zij samen aan sterkere randvoorwaarden voor het spoorgoederenvervoer in Nederland. “Ik heb zelf destijds de introductie van de Betuweroute meegemaakt, inclusief de eerste ERTMS-ombouw van locomotieven. Via mijn toenmalige werkgever was ik ook betrokken bij het testen en proefbedrijf voor de Betuweroute. Die ervaring breng ik nu in.”

 Volgens Freek markeert ketenbeheer een nieuwe fase. “Na de eerste ERTMS-uitrol ontstond er een soort berusting: het werkt, het loopt. Maar nu we naar landelijke invoering gaan, zien we dat we de prestaties, beschikbaarheid en betrouwbaarheid van het systeem alleen kunnen borgen als we het als keten organiseren. Slecht functionerend materieel is nog redelijk beheersbaar op een geïsoleerd baanvak als de Betuweroute; straks raakt dat het hele spoorsysteem.”

Fundamenteel anders

Hij noemt als belangrijk verschil met vroeger de veranderde rolverdeling. “Het oude ATB-systeem was centraal georganiseerd, met de infrabeheerder als systeemmanager. ERTMS is fundamenteel anders: het is een decentraal systeem, met veel meer spelers. Met de huidige marktwerking komt niet meer alles uit één hand. Materieeleigenaren, leasemaatschappijen, onderhoudspartijen en vervoerders hebben elk hun eigen verantwoordelijkheden. Je kunt allemaal aan je eigen specificaties voldoen en tóch merken dat materieel en infrastructuur niet optimaal met elkaar communiceren.”

Daarbij komt dat de sector sterk is gefragmenteerd. Vooral het goederenvervoer kent veel verschillende partijen en opereert in een internationale markt. “Vervoerders zijn lang niet altijd eigenaar van hun materieel. Technisch beheer, financiering en onderhoud zijn vaak belegd bij verschillende partijen. Dat maakt ketenbeheer complex, maar ook noodzakelijk.”

Iedereen aan tafel

De samenwerking binnen het programma ervaart Freek als constructief. “Alle partijen zitten er open en actief in. Tegelijkertijd moet je realistisch zijn: vervoerders zijn primair ingericht op het rijden van treinen. We hebben niet veel ‘vlees op de botten’. Tijd vrijmaken voor dit soort trajecten gaat altijd ten koste van iets anders.” Daarom vindt hij het logisch dat het programma ERTMS de trekkende rol vervult namens het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, ondersteund met specialistische expertise vanuit bijvoorbeeld ProRail.

De kracht van het programma zit voor hem in de multidisciplinaire aanpak. “Operationele mensen, fleetmanagers, opleiders: iedereen zit aan tafel. Aandachtspunt is nog wel dat ook de ERTMS-leveranciers en onderhoudsverantwoordelijken goed betrokken raken bij ketenbeheer. Alleen zo ontdekken we met elkaar waar de echte barrières zitten, maar ook waar ruimte is om te verbeteren. En dat hoort bij een pilot.” Lees ook het interview met manager ketenbeheer ERTMS, Elizabet de Graaf.

Stroomversnelling

Het delen van informatie blijft wel een aandachtspunt. “Nu we richting het uitwisselen van echte operationele data gaan, is het belangrijk om duidelijke spelregels te hebben. Tegelijkertijd is veel kennis al breed bekend, waardoor het vooral draait om een goede balans tussen openheid en zorgvuldigheid.” Ondertussen levert de deelname SBB Cargo International waardevolle inzichten op. “Wij zijn gebaat bij een goed functionerend spoorsysteem. Als treinen structureel uitvallen, raakt dat direct onze klanten.”

Daarnaast helpt ketenbeheer bij het scherper organiseren van relaties met leveranciers en onderhoudspartijen. “Wie is eigenaar van welke data? Hoe deel je informatie? Wie voert de datagedreven root‑cause analyses van incidenten uit, en hoe organiseren we als keten een effectieve cyclus voor continue verbetering van de ERTMS‑prestaties? Dat soort vragen komen in een stroomversnelling.” Internationaal spelen daarbij extra uitdagingen. “ERTMS-specificaties laten ruimte voor nationale invulling. Wat in het ene land goed werkt, kan in een ander land juist averechts uitpakken. Dat vraagt om afstemming in internationaal verband. Die lessen leren we nu.”

Governance als sleutel

Het uiteindelijke doel is voor Freek helder: “Een goed werkend vervoersysteem, mét duidelijke en doelmatige governance. Wie is waarvoor verantwoordelijk? Wie levert welke informatie? En hoe leg je dat vast in de hele keten? “Partijen zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de prestaties, in plaats van alleen voor hun eigen deel.” Ketenbeheer ERTMS ziet hij daarbij als een noodzakelijke leeromgeving. “Het spoor is zowel een maatschappelijk vervoerssysteem als een competitieve vervoersmarkt. Daarbij gaan we zeker heilige huisjes tegenkomen. Dat is soms lastig, maar ook precies wat nodig is om tot iets te komen dat breed gedragen, werkbaar én betaalbaar is. Zo voorkom je dat we veel geld investeren in een spoorvervoerssysteem dat in de praktijk niet levert wat we ervan verwachten.”