Van stilstand naar gunning

Na jaren van studies, een herstart en complexe afwegingen komt de herinrichting van Waalhaven Zuid eindelijk dichter bij uitvoering. Waar het project lange tijd leek vast te zitten in onderzoeken, afhankelijkheden en discussies, is nu een belangrijke mijlpaal bereikt: de opdracht is gegund aan VolkerRail. “Dat we hier nu staan, voelt nog een beetje onwerkelijk”, zegt omgevingsmanager Fleur van der Zandt. “We hebben een lange weg afgelegd met elkaar.”

Met de komst van de Tweede Maasvlakte en de toename van containervervoer is er steeds meer behoefte aan langere treinen (tot 740 meter) en bijbehorende extra, langere opstelsporen. Dit is belangrijk voor het goederenvervoer en ook voor het militair transport door Europa. “Alles wat een project complex kan maken, zit hierin”, vertelt Fleur. “Ruimtegebrek en technische zaken, in combinatie met de vele regels en eisen vanuit diverse vergunningen maakten elke stap ingewikkeld.” Daarbij komt dat het spoor tijdens de werkzaamheden zo veel als mogelijk in gebruik moet blijven. 

Een moeizame start

Het project kent een lange voorgeschiedenis. De eerste verkenningen begonnen in 2009. Na de projectstart in 2013 kwam de planvorming in 2017 stil te liggen door aangescherpte eisen aan de doorschietlengte van goederensporen. Hierdoor bleek het bestaande ontwerp niet langer uitvoerbaar en moest het project grotendeels opnieuw worden opgezet. Nadat een eerste zoektocht naar oplossingen geen haalbare uitkomst opleverde, werd het project in 2020 opnieuw opgestart met een nieuwe verkenning. “Dit leidde in 2023 tot de start van de planuitwerking, en nu dan eindelijk tot gunning”, vertelt Fleur opgelucht.

Dat is volgens haar onder andere gelukt door intensieve samenwerking, het organiseren van gerichte ontwerpsessies en het expliciet maken van keuzes. Daarbij speelde ook het creëren van draagvlak een grote rol. “We hebben veel energie gestoken in het meenemen van interne en externe stakeholders. Uitleggen waarom bepaalde keuzes nodig zijn, en laten zien dat we aan alle eisen voldoen. Zeker richting de bevoegde gezagen is dat belangrijk.”

De puzzel van vergunningen en omgeving

Als omgevingsmanager stond Fleur midden in die complexiteit. Haar rol bestond niet alleen uit stakeholdermanagement, maar ook uit het organiseren van alle voorbereidende onderzoeken en vergunningen. “Ecologisch onderzoek en milieueisen; alles moet kloppen voordat we verder kunnen.” En dat was geen sinecure.

Zo loopt er een waterkering dwars over het emplacement, wat strikte regels oplevert voor de werkzaamheden: in het stormseizoen mag er niet worden gegraven in de waterkering. Daarnaast gelden er seizoensgebonden regels, zoals ecologische beperkingen in de zomer. Er groeien beschermde soorten op het emplacement, zoals de plant smalle raai, die eerst door ecologen naar andere locaties zijn verplaatst. “Al met al maakt dat de planning een enorme puzzel. Je hebt eigenlijk het hele jaar door wel ergens restricties.”

Cruciale steun uit de omgeving

Een andere uitdaging was de beperkte ruimte. Met de aanleg van de langere sporen wordt ook de laatste vrije plek op het emplacement benut. “Op zo'n volgebouwd emplacement is elke meter kostbaar”, legt Fleur uit. “De aannemer heeft plek nodig voor voorbereidende werkzaamheden en opslag, en die was er eigenlijk niet.” Samen met de gemeente Rotterdam en het Havenbedrijf Rotterdam werd een oplossing gevonden. “De gemeente is bereid tijdelijk een gedeelte van de gemeentewerf te verhuizen, zodat de aannemer gebruik kan maken van het nabijgelegen terrein.” Het Havenbedrijf stelde daarvoor een alternatieve locatie aan de gemeente beschikbaar. “Dat is van enorme waarde geweest”, benadrukt ze. “Zonder die samenwerking was het project waarschijnlijk niet uitvoerbaar geweest.”  

Op naar realisatie

Nu de gunning rond is, breekt een nieuwe fase aan. De verwachting is dat de werkzaamheden eind 2026 starten en doorlopen tot eind 2028. Vervoerders en verladers worden tijdig op de hoogte gehouden van de werkzaamheden en de impact op de logistiek. Uitgangspunt is dat de treinen kunnen blijven rijden, maar dat is niet altijd mogelijk bij zo’n grootschalige verbouwing.

Voor Fleur en het team voelt dat als een mijlpaal. “We hebben echt momenten gehad waarop we dachten: gaat dit nog lukken? Maar juist door vol te houden, en samen te blijven zoeken naar oplossingen, zijn we hier gekomen.” En dat maakt deze stap des te waardevoller. “Dit is een project waar ongelooflijk veel mensen hun schouders onder hebben gezet, zowel intern als extern. Dat we nu eindelijk richting uitvoering gaan, is iets om trots op te zijn.”