Vondsten van het Bommenlijntje

Bodemonderzoek is bij projecten van ProRail de normaalste zaak van de wereld, maar soms is het een kijkje terug in de tijd. Soms levert het tastbare herinneringen op van een vervlogen tijd. Ook in Wolfheze, waar gewerkt wordt aan een nieuwe onderdoorgang. Daar stuitten collega’s op vondsten uit de Tweede Wereldoorlog.

Bommenlijntje

In de zomer van 1941, midden in de oorlog, werd het ‘Bommenlijntje’ aangelegd. Deze lijn verbond vliegveld Deelen en radarbunker Diogenes met de Rhijnspoorweg, de lijn tussen Amsterdam en het Duitse Elten, die ook langs Wolfheze kwam. Het Bommenlijntje was vooral bedoeld voor de aanvoer van materiaal, brandstof en munitie naar de befaamde bunkerboerderijen. Het vervoeren van munitie werd al snel de reden voor de benaming van deze lijn. Na de oorlog is deze lijn gesloten en opgebroken.

Vondsten

Aan het begin van deze lijn, bij station Wolfheze, wordt de komende jaren gewerkt aan een spooronderdoorgang. De overweg bij de Wolfhezerweg verdwijnt, er komen minder sporen en wissels en het station wordt toegankelijker. Iedereen kan straks de perrons en stationspleinen goed bereiken via trappen, een lift en een hellingbaan. Ook mensen die zich minder goed kunnen verplaatsen.  

Bij bodemonderzoek ter voorbereiding op deze werkzaamheden vonden collega’s van aannemer KWS persoonlijke bezittingen van soldaten uit de Tweede Wereldoorlog op. Munitie, helmen, pannen en zelfs een soeplepel. Op de foto’s zie je Roel Gerrits van den Ende van KWS trots met de vondsten. We zijn nog op zoek naar een mooie plek om deze vondsten tentoon te stellen.

Ontplofbare oorlogsresten

Wat gebeurt er precies tijdens een onderzoek naar ontplofbare oorlogsresten? Dat weet Niels van der Lee, vakspecialist Ontplofbare Oorlogsresten (OO). “We beginnen met een vooronderzoek. Hierin wordt op basis van een groot aantal historische bronnen een analyse gemaakt of er oorlogsresten kunnen zijn achtergebleven. Denk aan luchtfoto’s uit de tijd van de Tweede Wereldoorlog, pilotenrapporten, ooggetuigenverslagen. In Nederland hebben niet alleen bombardementen plaatsgevonden, maar ook grondgevechten en artilleriebeschietingen. Ook zijn mijnenvelden en stellingen zoals schuttersputten aangelegd. Als dan blijkt dat er oorlogsresten kunnen zijn achtergebleven in de bodem, dan dient opsporing plaats te vinden. Dat noemen we het opsporingsonderzoek.”

Apparaten als een magnetometer en grondradar worden daarvoor uit de kast gehaald, maar de bekendste tool is toch wel de metaaldetector. Welk apparaat wordt ingezet hangt af van de diepte van de ligging en de grootte van de oorlogsresten, de bodem en de verstoringen van de omgeving. Wanneer we dan resten aantreffen, mag alleen de Explosieven Opruimingsdienst (EOD) de boel tot ontploffing laten brengen.

Verdacht gebied

Het is logisch dat we geregeld resten vinden in de buurt van het spoor. Niels: “Het spoor was een belangrijk doelwit tijdens de oorlog. Ongeveer een derde van het spoor wordt aangemerkt als verdacht gebied waar oorlogsresten kúnnen zijn achtergebleven. Soms vinden we andere spullen, zoals helmen en riemen. Dan proberen we het verhaal erachter te zoeken.”

De EOD kan ontplofbare oorlogsresten niet direct na de vondst tot ontploffing brengen. Afhankelijk van de situatie worden de resten veiliggesteld. Dat kan door hem te laten liggen of door hem in een speciaal gemaakte klus veilig te stellen. Als er echt een flinke bom gevonden wordt, wordt gekeken naar het type ontsteker. Is deze gevaarlijk, dan heb je kans dat de bom ter plekke moet worden vernietigd. Anders kan hij worden verplaatst naar een door de gemeente aangewezen plek. De EOD is hierin leidend.

Podcast Joost Prinsen

Wil je je nog meer terug in de tijd wanen? Verteller Joost Prinsen werkte vorig jaar aan een podcast over Wolfheze in oorlogstijd. Het was een van de laatste klussen die hij voor zijn overleden deed voor ProRail.