ProRail's CFO Erik Swelheim:

‘Reizen met de trein moet nóg aantrekkelijker worden’

Na twintig jaar bij KLM trad Erik Swelheim deze zomer aan als interim CFO van ProRail. Van de luchtvaart naar het spoor dus, een overstap die we ook voor reizigers steeds aantrekkelijker willen maken. Erik ziet wat dat betreft volop kansen voor het Europese spoor, maar daar is nog een wereld te winnen. “Hoe maken we de trein nóg aantrekkelijker? Daar ligt een grote kans voor de spoorsector."

Mooie stappen

Als CFO van KLM hield Erik zich ook bezig met het verduurzamen van de luchtvaart. Die opgave bleek knap lastig, vertelt hij: “KLM doet ontzettend veel, maar tegelijkertijd zijn de mogelijkheden beperkt. Met nieuwere motoren, lichtere vliegtuigen en biobrandstoffen (SAF) worden mooie stappen gezet en de ontwikkelingen op het gebied van elektrisch vliegen zijn veelbelovend. Maar hoe je het ook wendt of keert: de luchtvaart blijft nog jaren afhankelijk van fossiele brandstoffen.”  

Erik haalde dan ook zijn hart op toen hij bij ProRail aan de slag ging. “Op de klimaattop in Turkije wordt nu besproken hoe het aandeel van elektriciteit in de wereldwijde energiemix de komende jaren kan groeien naar 35 procent. Hoe mooi is het dat voor ProRail een 100 procent elektrisch spoorwegennet binnen handbereik ligt? Ook werken we aan duurzamer materiaalgebruik, emissieloos werken op de bouwplaats, zonne-energie op stations, meer biodiversiteit, meer internationaal treinverkeer… Er gebeurt ontzettend veel, ik vind dat prachtig om te zien.”  

Van vliegen naar treinen  

Van alle duurzaamheidsdoelen waar ProRail aan werkt, biedt het faciliteren van internationaal treinverkeer de grootste kansen op CO2-reductie. Als steeds meer mensen de trein pakken in plaats van de auto of het vliegtuig, heeft dat ontzettend veel effect. Prognoses laten wat dat betreft een positief beeld zien, namelijk dat het aantal internationale treinreizigers binnen Europa tot en met 2050 kan verdrievoudigen.  

Daar kijkt Erik niet van op, want de trein biedt veel voordelen, zoals een grotere hoeveelheid reismogelijkheden, verbindingen en bestemmingen: “De trein brengt je daarnaast bijna altijd naar het centrum van steden, dat is een groot voordeel ten opzichte van het vliegtuig. En een treinreis is veel duurzamer dan een reis per vliegtuig of auto. Ook dat zal steeds zwaarder wegen in de keuzes van reizigers.” 

Deur tot deur

Ook kan de trein van deur tot deur veel sneller zijn, weet Erik uit ervaring. “Toen ik in Parijs woonde en werkte, maakte ik veel gebruik van de RER (Réseau Express Régional), het spoornetwerk van Parijs en omstreken. Ik was steevast eerder op mijn bestemming dan collega’s die liever de auto pakten. Maar ook nu: het kost me minder dan een half uur om van Amsterdam Zuid naar het hoofdkantoor van ProRail in Utrecht te reizen. Daar kan de auto echt niet aan tippen.”

'De trein is een prachtig vervoersmiddel. Dat mogen we best wat harder van de daken schreeuwen.'

Erik Swelheim Interim CFO ProRail

Sneller, goedkoper en meer bestemmingen  

Ondanks die voordelen zijn er nog wel een aantal stappen te zetten voordat internationaal treinverkeer in Europa echt een vlucht kan nemen, stelt Erik. Zo moet het aantal bestemmingen en frequenties omhoog en de kosten voor een treinreis omlaag. Daarnaast moeten reistijden korter worden en overstappen beter op elkaar aansluiten, zodat de trein qua reistijd beter concurreert met het vliegtuig. Ook de betrouwbaarheid van internationale treinreizen moet beter. 

“De treinverbinding tussen Amsterdam en Parijs is wat dat betreft een lichtend voorbeeld. Van deur tot deur ben je tegenwoordig sneller met de trein. En dan reis je nog klimaatvriendelijker ook. Dat is natuurlijk heel aantrekkelijk”, zegt Erik. “Maar zo'n voorbeeld als Amsterdam-Parijs is natuurlijk niet de norm in Europa. We moeten de reistijd en aansluiting tussen meer bestemmingen verbeteren. Hoe meer Europese bestemmingen binnen zes uur bereikbaar zijn per trein, hoe beter. De trein hoeft het vliegtuig qua reistijd echt niet overal te verslaan, maar we kunnen het verschil wel verkleinen.” 

Hoe draagt ProRail bij? 

Als spoorbeheerder werkt ProRail op verschillende manieren aan een beter Europees spoornetwerk én zorgen we ervoor dat Nederland er volwaardig onderdeel van uitmaakt. Bijvoorbeeld door meer treinen te laten rijden op bestaande spoorinfrastructuur, treinen slimmer over het spoor te verdelen en (Europese) dienstregelingen te optimaliseren.  

Op de langere termijn werken we samen met verschillende partijen om internationaal treinvervoer te stimuleren, bijvoorbeeld via de Actieagenda Trein en Luchtvaart. Ook werken we samen met de grotere steden in de Randstad op de internationale corridors richting Duitsland, België en Frankrijk. En we werken we aan de implementatie van de Europese Capaciteitsverordening, met als doel om het bestaande spoorwegnet beter te benutten. 

Meer klantgerichtheid, meer beleving  

Erik ziet veel kansen op het gebied van klantgerichtheid. De spoorsector kan op dat gebied veel leren van de luchtvaart, stelt hij: “De concurrentie is gigantisch in de luchtvaart, daarom draait alles om het aantrekken van passagiers. Luchtvaartmaatschappijen zijn dan ook veel bezig met de klantreis. Van boeken tot boarden, alles is ingericht op gemak, comfort, snelheid, beleving, gebruiksvriendelijkheid, noem maar op.”  

“Daar ligt wat mij betreft de grootste kans voor de spoorsector: hoe maken we het kiezen voor de trein nóg aantrekkelijker? Dat gaat niet alleen over kortere reistijden, nieuwe bestemmingen en goedkopere tickets. Juist de klantbeleving is belangrijk. Van schonere treincoupés tot stations waar je graag wil zijn. Hoe vergroten we het comfort van een treinreis, van het moment dat je tickets aanschaft tot het moment dat je je bestemming hebt bereikt?”

“Denk aan Schiphol: veel reizigers vinden het leuk om daar rond te wandelen. Het is een beleving die bijdraagt aan je totale reiservaring”, vervolgt hij. “Als ik op Utrecht Centraal rondloop, voelt het als een soort mini-Schiphol. Hetzelfde zie je op de centraal stations van bijvoorbeeld Amsterdam en Rotterdam. De uitdaging is nu om deze treinstations klaar te stomen voor het groeiende aantal internationale reizigers en de kwaliteit ook voor hen te verbeteren.”  

Ook voor ProRail zijn er veel kansen om klantgerichter te worden. We hebben sinds kort te maken met nieuwe vervoerders en meer concurrentie in een open spoormarkt. Daardoor kunnen we samen met onze partners betere producten voor de reiziger (en verlader) ontwikkelen. 

Trots uitdragen  

Als de spoorsector bovenstaande zaken goed aan elkaar weet te knopen, ziet Erik de toekomst van Europees treinverkeer rooskleurig in. Daarbij is het wel belangrijk dat de politiek in Nederland en buurlanden de juiste keuzes maakt en met die keuzes laat zien dat internationaal treinvervoer belangrijk is, stelt hij.   

“De trein is een prachtig vervoersmiddel, dat veel voordelen biedt en met afstand de meest duurzame keuze is voor reizigers. Dat mogen we best wat harder van de daken schreeuwen.” 

Alle verhalen in de serie Duurzaamheid vind je hier.

Deze reportage is gepubliceerd op: 19 november 2026