Bouwen aan wat blijft
Bij ProRail werken mensen elke dag aan de toekomst van het spoor. Niet alleen door te bouwen en te vernieuwen, maar juist ook door slimmer om te gaan met wat er al is. Nienke Venema en Anouk van Helvoirt doen dat ieder vanuit hun eigen vakgebied, met dezelfde overtuiging: circulair bouwen begint bij andere keuzes maken.
Materiaal is nooit zomaar materiaal
Voor Anouk begint dat bij de basis van het spoor: spoorstaven, dwarsliggers en bovenleidingen. Als projectmanager Klimaatneutrale en circulaire infra Kunstwerken werkt zij sinds november aan de verduurzaming van deze onderdelen. “Binnen het spoor gebruiken we veel beton, staal en koper,” vertelt ze. “Dat zijn materialen met een hoge CO₂‑uitstoot. De uitdaging is om ze zo lang mogelijk in het spoor te houden.”
Dat vraagt om scherpe keuzes. “We kijken eerst naar hergebruik. Soms kunnen onderdelen op een andere plek opnieuw worden ingezet. Pas als dat niet meer kan, kiezen we voor recycling. Idealiter blijft materiaal zo lang mogelijk in de keten. Dat is circulair denken in de praktijk.” Volgens Anouk lukt dat alleen samen. “Dit doen we samen met collega’s, aannemers en leveranciers nodig. De hele keten moet mee.”
Kunstwerken opnieuw leren ontwerpen
Voor Nienke Venema, sinds maart projectmanager, ligt de focus bij bruggen, tunnels en onderdoorgangen. “Voor mij gaat het om bewust omgaan met wat we hebben,” zegt ze. “Niet automatisch vervangen, maar eerst kijken: kan dit kunstwerk langer mee? En zo ja, hoe?”
Ook in het ontwerp ziet Nienke kansen. “Ik hoop dat we toewerken naar ontwerpen waarbij je start vanuit wat al beschikbaar is. Denk aan levensduurverlenging, hoogwaardig hergebruik en circulair ontwerpen. Dat vraagt creativiteit, maar maakt het werk ook interessanter.”
Van pilots naar nieuwe standaarden
Dat circulair bouwen geen toekomstverhaal meer is, blijkt uit de praktijk. Binnen ProRail zijn circulaire spoorstaven en 100% gerecyclede rijdraad toegepast en lopen pilots met circulaire ontwerpen. “Het zijn mooie stappen,” zegt Anouk, “en samen maken ze verschil.” Nienke vult aan: “Door te doen, leren we wat werkt. Zo groeit circulair bouwen van experiment naar nieuwe standaard.”
Het werk van Nienke en Anouk staat niet los van wat er landelijk wordt afgesproken. Hun dagelijkse keuzes sluiten aan bij een bredere beweging richting een klimaatneutrale en circulaire infrastructuur. Die gezamenlijke koers is vastgelegd in de KCI‑roadmaps.
Zes roadmaps, één richting
Binnen het landelijke programma Klimaatneutrale en Circulaire Infrastructuur (KCI) werken publieke opdrachtgevers samen aan duurzamer bouwen. Hiervoor zijn zes roadmaps gepubliceerd. Die beschrijven de belangrijkste maatregelen, de sectorbrede impact en een uitvoeringsagenda met duidelijke rollen en acties. Voor ProRail zijn vooral de roadmaps Spoor, Kunstwerken en Weg-, Dijk- en Spoormaterieel relevant. In die laatste zijn ook de afspraken voor Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB) opgenomen, zoals werken met elektrisch materieel en slimme laadoplossingen rond het spoor.
Waar plannen en praktijk samenkomen
Anouk werkt binnen het transitiepad Spoor, met focus op assets zoals dwarsliggers, spoorstaven en bovenleidingen. “De roadmaps geven een duidelijke opdracht en helpen om gerichter te werken en te focussen op hergebruik en circulair assetmanagement.”
“De roadmaps geven richting, maar het draait om de keuzes die we elke dag maken.”
Nienke herkent dat vanuit haar werk aan kunstwerken. “De roadmap komt overal in mijn werk terug. Van levensduurverlenging tot hoogwaardig hergebruik en circulair ontwerpen. Juist nu ik net ben gestart, helpt die richting om samen dezelfde kant op te bewegen.”
Meer weten?
Meer weten over dit onderwerp? Bekijk de pagina over Klimaatneutrale en Circulaire Infrastructuur.
Deze reportage is gepubliceerd op: 16 april 2026
