Twee jaar flitscamera's: spectaculaire dalingen en hardleerse overtreders

Indrukwekkende daling

Een blik op de cijfers leert dat op sommige plaatsen sinds de plaatsing van de flitscamera’s spectaculaire resultaten zijn geboekt. Zo zijn er overwegen waar het aantal overtredingen met maar liefst 60 procent gedaald. Een indrukwekkend effect, precies waar ProRail het voor doet. Toch laten de flitscamera’s zien dat sommige weggebruikers zich nog steeds gevaarlijk gedragen op overwegen.

Overwegen zijn namelijk risicovolle kruispunten. Daarom zetten we in op maatregelen die veilig gedrag stimuleren. Het negeren van rode knipperlichten en dalende overwegbomen is een belangrijke oorzaak van gevaarlijke situaties voor weg- en treinverkeer. Met de flitscamera’s handhaven we gericht op dit gevaarlijke gedrag. Alleen weggebruikers met een kenteken die door rood rijden worden vastgelegd en beboet.

Geld beschikbaar

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft geld beschikbaar gesteld voor de uitrol van flitscamera’s op 44 risicovolle overwegen. Inmiddels zijn 32 van de 44 overwegen voorzien van flitscamera’s. ProRail verwacht de laatste 12 camera’s voor medio 2027 te kunnen plaatsen. Op dit moment staan 30 camera’s in de handhavingsstand en op twee locaties staan de camera’s nog in de testfase.

Snelle en trage leerders

De daling in overtredingen volgt meestal een herkenbaar patroon. In de eerste maanden na de start van handhaving daalt het aantal overtredingen relatief snel. Daarna vlakt die daling af en ontstaat een nieuw, lager niveau. Dit patroon lijkt op een leercurve: weggebruikers passen hun gedrag aan en wennen aan de nieuwe situatie. Niet elke locatie ontwikkelt zich in hetzelfde tempo. Sommige overwegen laten een snelle gedragsverandering zien, andere volgen geleidelijker. Daarnaast is er een klein aantal locaties waar nog geen duidelijke daling zichtbaar is.

In de data zijn ook seizoensinvloeden zichtbaar. Op een aantal overwegen is rond juli een korte, tijdelijke stijging in het aantal overtredingen te zien. Een mogelijke verklaring is verkeerssamenstelling tijdens de zomermaanden. In deze periode maken meer toeristen en recreatief verkeer gebruik van de weg. Zij zijn minder bekend met de omgeving en passeren een overweg mogelijk minder routinematig dan vaste gebruikers. Dit zijn aannames die we verder onderzoeken.

Vervolgonderzoek

Voor de locaties waar geen duidelijke leercurve zichtbaar is, richt vervolgonderzoek zich op mogelijke omgevings- en gedragsfactoren. Denk hierbij aan de weginrichting, de mate waarin de overweg opvalt in het straatbeeld, verkeersdrukte, of hoe weggebruikers het risico inschatten. Het doel van dit onderzoek is niet alleen om te meten óf handhaving werkt, maar vooral om beter te begrijpen waarom het op de ene plek sneller effect heeft dan op de andere. Die kennis helpt om maatregelen gerichter in te zetten en de veiligheid op spoorwegovergangen verder te verbeteren.

Tussen de start van de handhaving in februari 2024 en het einde van 2025 hebben ongeveer 33.000 weggebruikers een overtreding begaan. Een schrikbarend aantal, dat flink naar beneden moet. Daarom doet ProRail een oproep aan alle weggebruikers: breng jezelf en anderen niet in gevaar en wacht wanneer de overweglampen knipperen en de overwegbomen dalen.