Natuurbeheer : Onkruidbestrijding
Stoppen met chemische onkruidbestrijding. We willen heel graag, maar het gaat niet zomaar. ProRail heeft namelijk alternatieve manieren nodig. We doen op pilotlocaties onderzoek naar alternatieve manieren voor onkruidbestrijding.
Veiligheid
Onkruid op en rond het spoor kan de veiligheid en betrouwbaarheid van het treinverkeer in gevaar brengen. Op inspectiepaden belemmert te hoge begroeiing de doorgang voor medewerkers, hulpdiensten en evacuaties. In het ballastbed tast onkruid de stabiliteit van het spoor aan, wat invloed heeft op de levensduur van de infrastructuur. ProRail moet dus onkruid bestrijden. Op sommige plekken maken we daarbij nog gebruik van de chemische stof glyfosaat.
Wij willen graag af van chemische onkruidbestrijding, vanwege de nadelige effecten op mens, dier en milieu. Daarom werken we aan een gefaseerde afbouw én testen we volop milieuvriendelijke alternatieven. We stoppen met chemische stoffen in 2028, op voorwaarde dat deze alternatieven geschikt blijken
Volgende stap naar stoppen met chemische onkruidbestrijding
ProRail is al gestopt met het gebruik van glyfosaat meer in kwetsbare gebieden, zoals waterwingebieden en grondwaterbeschermingsgebieden. Ook op inspectiepaden langs Natura 2000-gebieden is het gebruik van glyfosaat niet meer toegestaan. Deze afspraken staan in alle huidige onderhoudscontracten. De komende jaren zetten we verdere stappen om helemaal te stoppen met chemische onkruidbestrijding.
In nieuwe onderhoudscontracten leggen we vast dat chemische middelen op steeds meer spoortrajecten niet meer mogen worden gebruikt. Zo kunnen we stap voor stap overstappen op andere manieren van onkruidbestrijding. Daarbij controleren we goed of deze methoden veilig en effectief zijn. ProRail verdeelt het spoor in 21 gebieden. Elke vijf jaar wordt het onderhoudscontract per gebied vernieuwd.
In 2026 passen we de contracten aan voor de gebieden Hollands Noorderkwartier en De Peel. Begin 2027 volgen Drenthe, Twente, Wadden en Gelre. Daardoor geldt vanaf 2026 een verbod op chemische onkruidbestrijding op ongeveer 100 kilometer spoor in Hollands Noorderkwartier en De Peel. Begin 2027 komt daar ongeveer 150 kilometer spoor bij in Twente, Wadden, Gelre en Drenthe. Deze spoortrajecten liggen in het Natuurnetwerk Nederland. Het doel is om vanaf 2028 geen chemische middelen meer te gebruiken op het spoor. Dat kan alleen als de alternatieve methoden die we nu testen veilig zijn en goed werken in de praktijk.
Milieuvriendelijke oplossingen
ProRail werkt aan de ontwikkeling van milieuvriendelijke oplossingen voor het bestrijden van onkruid. We voeren pilots uit waarin we alternatieven testen. In 2019 deden we in proeftuinen ervaring op met de bestrijding van de Japanse Duizendknoop. Er zaten veelbelovende methoden in deze test, die we graag verder verkennen. Elektriciteit en bevriezing bijvoorbeeld toonden zulke goede resultaten, dat we deze methoden nu ook uittesten op andere onkruiden op inspectiepaden.
Pilots
In 2026 gaan we verder met vier pilots die in 2025 zijn gestart. Sommige pilots borduren voort op eerdere resultaten, maar we testen ook nieuwe alternatieven. Een overzicht:
- Groen pad
Deze pilot richt zich op het creëren van een veilig begaanbaar pad met laagblijvende grassoorten. Er wordt onderzocht welke zadenmengsels het meest geschikt zijn. Op het terrein van Railcenter in Amersfoort zijn drie teststroken aangelegd, elk met een verschillende voorbehandeling. In mei 2025 is het groene pad gezaaid en het ontwikkelt zich nu tot een volwassen en evenwichtig ecosysteem. - De robotmaaier
Met deze pilot testen we een robotmaaier die zelfstandig het inspectiepad maait. Daardoor kunnen we het gras vaker en gelijkmatiger maaien. Samen met de leverancier hebben we de robot aangepast, zodat deze veilig en goed kan werken in de spooromgeving. - Cryogeen
Deze bevriezingsmethode gebruikt vloeibare stikstof voor vegetatiecontrole. De stikstof (-196 graden Celsius) wordt op de planten aangebracht, waardoor de temperatuur snel daalt en ijskristallen in de plantencellen ontstaan. Dit leidt tot het afsterven van de plant. - Elektriciteit
Dit is een onkruidbestrijdingsmethode waarbij elektriciteit door planten wordt geleid. Het apparaat beschadigt de celwanden van de plant onherstelbaar. Dit resulteert in een langdurige bestrijding van onkruid. - Pelargonzuur
Pelargonzuur is een natuurlijk vetzuur van plantaardige oorsprong. Het wordt opgelost in water en bevat geen toevoegingen. Daarnaast breekt het snel af in het milieu. ProRail onderzoekt of pelargonzuur een goed alternatief is voor chemische onkruidbestrijding op inspectiepaden. We testen hoe effectief het middel is en doen bodemonderzoek om te controleren of het geen negatieve gevolgen heeft voor het milieu. Ook onderzoeken we of een andere dosering of vaker toepassen betere resultaten geeft. De eerste resultaten zijn positief. Pelargonzuur werkt goed bij een hogere concentratie en veroorzaakt geen schade.
Wettelijk verplicht?
Er is geen wet die zegt dat onkruid langs het spoor moet worden verwijderd. ProRail is wel wettelijk verplicht om het spoor veilig te houden. Daarom moeten we begroeiing aanpakken als die gevolgen heeft voor de veiligheid van het spoor. Deze verplichting komt onder meer voort uit de Spoorwegwet en de veiligheidsvergunning van ProRail.
Daarnaast werken we samen met onderhoudsaannemers in een kennisgroep. Daar delen we ervaringen met de verschillende pilots en bespreken we wat nodig is om deze op grotere schaal toe te passen. Zo bereiden we ons voor op een volledig verbod op chemische onkruidbestrijding in 2028.
Extra uitdagingen
Stel: ProRail vindt een uitstekend alternatief voor de chemische onkruidbestrijding. Dan zijn er nog extra uitdagingen. Want hoe pas je het toe? In Nederland ligt ruim 3000 kilometer spoor. De schouwpaden heen en terug? 7000 kilometer.
Bevriezing bijvoorbeeld. Dat moet met een machine direct op de begroeiing worden aangebracht. Dat is zeer arbeidsintensief. Daarbij moeten we zeker weten dat die methode geen gevaar oplevert voor onderdelen rond het spoor: kabels of treinbeveiliging mogen niet beschadigd worden door bijvoorbeeld kokendhete stoom of elektriciteit waarmee we onkruid willen bestrijden.
Internationale samenwerking
Een aantal van deze pilots krijgt financiële steun vanuit het Europese LIFE-project Life Nature Rail. De pilots vinden niet alleen in Nederland plaats, maar ook in België. De resultaten delen we met andere landen. Zo leren spoorbeheerders van elkaar en werken we samen aan oplossingen voor onkruidbestrijding. Ook heeft ProRail het initiatief genomen voor een internationale kennisgroep. In deze groep delen organisaties uit Europa en Australië hun kennis en ervaringen. De omstandigheden en begroeiing verschillen per land, maar door samen te werken krijgen we nieuwe inzichten. Die helpen ons bij het vinden van oplossingen voor uitdagingen op het Nederlandse spoor.
Lees hier meer over het LIFE-project Lees hier meer over het LIFE-project
